روزنوشت‌های خورشیدوش

این نوشته نتیجه‌ی برداشت من از سخنان استاد احمد عزتی‌پرور است و شاید در بعضی جاها سخنی را درست متوجه نشده باشم و یا برداشت شخصی‌ام (به طور ناخواسته) اعمال شده باشد.

در نشست امروز استاد عزتی‌پرور «حکایت جهود دیگر کی {که} در هلاک دین عیسی سعی نمود» را از مثنوی مولانا تفسیر کردند. در این حکایت پادشاهی جهود در نابودی ملت عیسی می‌کوشید. در کنار بتی آتش افروخت. هر که در برابر بت کرنش می‌کرد، می‌رست وگرنه در آتش افکنده می‌شد. زنی را همراه با فرزندش به پای بت آوردند. کودک را از دست زن گرفتند و در آتش افکندند. مادر بترسید و دل از ایمان بکند و خواست تا در پیش  پای بت سجده کند. ناگاه فرزند بانگ زد که مادر من در اینجا خوشم هرچند که در ظاهر در آتش افتاده‌ام…

کودک گفت:
مرگ می‌دیدم گهِ زادن ز تو — سخت خوفم بود افتادن ز تو
چون بزادم، رستم از زندان تنگ — در جهانِ خوش هوای خوب رنگ
من جهان را چون رَحِم دیدم کنون — چون در این آتش بدیدم این سکون

کودک گفت: ای مادر تو نیز بیا تا در این سرای خوش به سر بری. مادر پای در آتش گذارد و مردمان از زن و مرد در پی او به سوی آتش شتافتند. تا چنان شد که نگاهبانان مانع رفتن مردم به درون آتش شدند. آن جهود شرمگین و پشیمان و بیماردل شد و مردم بر ایمانشان افزوده شد. در پایان خواندن و بررسی این حکایت، نام برخی از زنان پیشگام ایرانی در حوزه‌های گوناگون برده شد و استاد از آنان تجلیل کرد.

امروز به دلیل کمی وقت تنها یک غزل از حافظ خوانده شد:

۱) دل و دینم شد و دلبر به ملامت برخاست – گفت با ما منشین کز تو سلامت برخاست
۲) که شنیدی که در این بزم دمی خوش بنشست – که نه در آخر صحبت به ندامت برخاست
۳) شمع اگر زان لب خندان به زبان لافی زد – پیش عشاق تو شب‌ها به غرامت برخاست
۴) در چمن باد بهاری ز کنار گل و سرو – به هواداری آن عارض و قامت برخاست
۵) مست بگذشتی و از خلوتیان ملکوت – به تماشای تو آشوب قیامت برخاست
۶) پیش رفتار تو پا برنگرفت از خجلت – سرو سرکش که به ناز از قد و قامت برخاست
۷) حافظ این خرقه بینداز مگر جان ببری – کاتش از خرقه سالوس و کرامت برخاست

(متن غزل حافظ از اینجا: http://www.click2iran.com/hafez/21.htm )

در بیت نخست سرزنشی که دلبر می‌کند جدی نیست. در بیت چهارم، حافظ به برتری دلبر نسبت به گل و سرو اشاره دارد و از این روی باد بهاری او را به آن دو ترجیح می‌دهد. در بیت پنجم، زیبایی دلبر را چنان شورانگیز بیان می‌کند که حتی فرشتگان هم که عاشق  نمی‌شوند دلداده‌ی او شده‌اند. در بیت ششم، دلیل ثابت ایستادن سرو را زیبایی راه رفتن دلبر می‌داند. سرو از راه رفتن خودش، هنگامی که زیبایی راه رفتن او را می‌بیند، شرمگین می‌شود. در بیت پایانی، به قول استاد حافظ نیش خودش را به مخالفانش می‌زند و خرقه‌پوشان (شیوخ) را نکوهش می‌کند.

در پایان نشست امروز، استاد در پاسخ به پرسش یکی از حاضران که تعریف «ادبیات» را خواسته بودند، گفتند: ادبیات از نظر شاعران یعنی «آفرینش زیبایی به‌وسیله‌ی واژگان» و از نظر دانشی یعنی «بررسی دانش ایجاد زیبایی». همچنین درباره‌ی ازدواج و اینکه وجود احترام میان همسران مانع از فروکش کردن آتش مهرشان می‌شود، سخن گفتند.
نشست امروز در ساعت ۱۶ آغاز شد و در ساعت ۱۸ به پایان رسید.